Dziedzictwo kulturowe Śląska.
Fragment zbioru „Ślady. Architektura miejska i pałacowa
historycznego obszaru Górnego ŚląskaKostuchna | kwiecień – maj 2026
O „ŚLADACH”
Idea zbioru jak i tytuł narodziły się na początku lat 90 – tych. Wtedy byli-śmy pierwszymi, którzy podjęli się artystycznego przetworzenia dziedzictwa miejsca, o którym się nie mówiło. Nasze poszukiwania odnotowała gazeta Rzeczpospolita: „Ginącą architekturę miejską i pałacową Górnego Śląska od dziewięciu lat dokumentują Sonia i Ireneusz Botorowie. (…) Zbiór rysunków ołówkiem i akwarel powstał z fascynacji tą architekturą i obaw, że wkrótce mo-że ona ulec ostatecznemu zniszczeniu. Tak, jak to się stało ze ścianami i skle-pieniami pałacu Schaffgotschów w Kopicach czy pałacu w Bytomiu-Miechowicach.(…) Byli pierwszymi artystami, którzy studiując materiały archi-walne, wyszukując stare fotografie z determinacją i konsekwencją rekon-struowali w swych pracach w dużej części nieistniejący już dziś pejzaż miejski. Ten sam ton nostalgii, idealizacji przeszłości znaleźć można we wszystkich po-zostałych rysunkach i akwarelach ukazujących (…) ślady przeszłości magnackiej i mieszczańskiej, zacierane w epoce Peerelu. Botorowie w swych wedutach przywracają wiedzę o zabytkowych budowlach tego wielokulturowego regionu, dawnego pogranicza polsko-niemiecko-morawskiego.” [ Danuta Lubina-Cipińska, Rzeczpospolita 28 maja 1999, 123 (5288)].
Przemilczane dziedzictwo nie znajdowało się w kanonach wiedzy o kultu-rze miejsca. Zwróciliśmy uwagę na obiekty historyczne, gotyckie, neorenesan-sowe i barokowe, ale w dużej mierze XIX wieczne dziedzictwo pałacowe, które przez dziesięciolecia było likwidowane jako bezwartościowe. Dominowały schematy ujęcia kultury. Ograniczały się do wątków kultury ludowej, plebejskiej, robotniczej, eliminując wszystko to, co było wyższego rzędu.
Odwiedziliśmy wiele miejsc na obszarach Górnego i Dolnego Śląska. Nie tylko centra takich miast jak m.in. Racibórz, Nysa, Wrocław, Głogówek, ale przede wszystkim obiekty na uboczu uczęszczanych szlaków. Wówczas często fatalny stan zachowania pobudzał nas do opowiedzenia o tym w formie arty-stycznej. Chcieliśmy zanotować pamięć. Powstawały cykle: nyski, świerklaniecki, Kopicki i bytomski. Niektóre były notacją postępujących wówczas zniszczeń. Niekiedy nie było mile widziane, że zajmowaliśmy się tymi sprawami. W ramach naszego programu ujawnienia własnych obserwacji i refleksji wystawialiśmy nasze prace przede wszystkim w muzeach na całym interesującym nas obszarze, między innymi w Muzeum Śląskim w Katowicach, Muzeum Historii Katowic, Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu, Muzeum Piastów Śląskich na Zamku w Brzegu, Muzeum w Nysie, Muzeum w Ziębicach. Zebraliśmy wiele pozytyw-nych artykułów i recenzji w prasie, przede wszystkim polskiej i nie tylko.
Zbiór liczy około 200 pozycji. Dziś mamy wielu naśladowców, którzy poszli naszym tropem koncentrując się głównie na merkantylnej stronie. Zachodzą zmiany mentalnościowe. Zmienił się stosunek do opisywanego dziedzictwa, choć już niewiele z niego zostało.(…) Jest to ważne dla tożsamości miejsca w rozwijającej się Europie.
Dr hab. prof. UŚ Ireneusz Botor
Tekst z lipca 2012 towarzyszący wystawie na Zamku Piastowskim w Raciborzu
Informacja o autorach:
IRENEUSZ BOTOR
Urodzony w 1956r w Tychach. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Wydziału Grafiki w Katowicach. Dyplom w pracowniach profesorów Tadeusza Grabowskiego i Macieja Bieniasza. Zajmuje się malarstwem sztalugowym i freskowym. Prace wystawiane były w Holandii, Belgii, Niemczech (Bonn), Francji (Paryż), Czechach (Ostrava), Stanach Zjednoczonych (Gainesville). W 1984 zdobył brązowy medal na Ogólnopolskim Konkursie Malarstwa „Bielska Jesień”. Później związał się z niezależnym nurtem kultury. Z Galerią „De Ossekop” z Dordrechtu brał udział w prezentacjach polskiej sztuki w Dordrechcie, Utrechcie, Rotterdamie, Gennep, Coesfeld, Bredzie, Dennekamp. Razem z grupą „Przekaz” wystawiał obiekty przestrzenne w Landesmuseum w Ratingen. Z małżonką zrealizował projekt malarskiej dokumentacji zniszczonych zabytków Śląska pt. „Ślady” wystawiany w Muzeum Śląskim w Katowicach a także w muzeach w Brzegu, Nysie, Wrocławiu i wielu innych. W 2004 r. jako stypendyści Urzędu Marszałkowskiego, zrealizowali dwa cykle Śladów, Kopicki i Świerklaniecki. Zrealizował też monumentalne malowidła między innymi w Neusiedl/Zaya w Austrii, cykl fresków w kościele M. B. Częstochowskiej w Katowicach Podlesiu, plafony w kościele M. Magdaleny w Tychach. Jest profesorem Uniwersytetu Śląskiego.
SONIA PRYSZCZ-BOTOR
Absolwentka ASP w Krakowie. Zajmuje się malarstwem, grafiką i tkaniną eksperymentalną. Od roku 1990 wraz z mężem Ireneuszem Botorem, współtworzy malarsko graficzny zbiór „Ślady”, będący autorską ikonografią obiektów kulturowych dawnego Śląska. W 2004 roku otrzymała, wraz z mężem, stypendium twórcze Marszałka Województwa Śląskiego. Posiada w dorobku czterdzieści wystaw, w tym ponad piętnaście indywidualnych. Zajmuje się również organizacją wystaw jako komisarz i kurator (m.in. „PRZEKAZ. Sztuka włókna na Śląsku. Przestrzenie wewnętrzne”. Galeria Szyb Wilson, Katowice wystawa towarzysząca 12 MTT, Łódź`07, oraz „KUNST – STOFFE. Textile Kunst aus Oberschlesien Kunstlergruppe PRZEKAZ” w Oberschlesisches Landesmuseum w Ratingen, 2008). Podejmuje działania mające na celu zachowanie znaków kultury miejsca najbliższego.
